Kontrolcü Ebeveyn Tutumları ve Çocuklara Etkileri

Kontrolcü ebeveynler, çoğu zaman çocuklarını koruma ve iyi yetiştirme niyetiyle hareket etseler de; aşırı denetim, çocuğun bağımsızlık, özgüven ve karar verme becerilerinin gelişimini olumsuz etkileyebilir. Bu tutumun temelinde genellikle kaygı, mükemmeliyetçilik veya otoriteyi kontrolle sağlama anlayışı bulunur. Sonuç olarak çocuklar onay bağımlılığı, kaygı, sınır koyamama ve kimlik gelişiminde zorluklar yaşayabilir. Sağlıklı ebeveynlik ise kontrol etmekten ziyade güven vermek, güvenli sınırlar oluşturmak ve çocuğun fıtratına uygun gelişimine alan açmaktır.

Kontrolcü tutum sergileyen anne babalar; çocuklarının düşüncelerini, duygularını, davranışlarını ve kararlarını denetlemeye çalışırlar. Ebeveynlerin kontrolcü olmaları çocuklarına yaşlarına uygun bağımsızlık alanı bırakmamaları anlamına gelir. Ebeveynler çoğu zaman çocuklarının yararlarına olduğunu düşündükleri için sık sık denetlerler. Çoğu zaman denetleme kötü niyet içermez. Çocuklarını koruma ve iyi bir gelecek sağlama arzusuyla hareket ederler. Her ne kadar ebeveynler iyi bir amaç için kontrol etseler de çocukların kişilik gelişiminde bazı zorlukların oluşmasına sebep olabilirler.

Ebeveynlerin çocuklarını sürekli kontrol etmek istemelerinin başlıca sebeplerinden birisi kaygıdır. Anne babaların “iyi anne baba” olmak üzerine duydukları kaygı onların kontrol davranışlarını arttırır. Çocuklarının zorluk yaşamasından endişe duyan anne babalar aşırı koruyucu tutumlar sergileyerek çocuklara baskılanmış hissettirebilirler. Kendi ebeveynleri ile zorluk yaşayan anne babalar benzer tutumları sergilememek için kontrolü ellerinde tutmak isteyebilirler. Kök ailelerinden öğrendikleri ebeveyn stilleri de kontrol etmek üzerine olabilir ve kontrolcü anne babalar öğrendiklerini uygulayabilirler. Mükemmel anne baba olma ve mükemmel çocuk yetiştirme baskısı ebeveynlerin çocuklarına alan açmamalarına sebep olur. Mükemmel olma baskısının altında da kaygı yatar. Bir diğer sebep ise ebeveynlerin güçlü olmayı kontrol sahibi olmakla tanımlamasıdır. Bazı anne babalar çocuklarını sürekli kontrol ederek onlar üzerinde bir otorite kurmak isterler. Başka bir deyişle patronun kim olduğunu çocuklarına göstermek isterler. İtaat beklentisi yüksek olan ebeveynler çocuklarını daha fazla kontrol etmeye meyilli olurlar. Bu ebeveynler çocukları kendi kararları doğrultusunda davrandıkları zaman kaygıdan çok öfkeye kapılabilirler. Çocukları kontrolleri dışında davrandıkları için öfkelenebilirler ve çocuklarının kendilerini otorite olarak kabul etmeyeceğine dair endişelenebilirler.

Kontrolcü ebeveynler sürekli eleştirebilirler. Çocuklarından her konuda mükemmel olmalarını bekleyebilirler. Çocuklarını oldukları gibi kabul etmekte zorlanıp memnun olmayabilirler. Yaşlarına uygun konularla ilgili olsa bile çocuklarının karar vermesine izin vermeyebilirler. Karar vermelerini desteklemek yerine onaya bağlı çocuklar yetiştirebilirler. Aşırı koruyucu davranarak çocuklarının risk almalarına engel olabilirler. Duygusal olarak çocuklarını ihmal ve istismar ederek çocuklarının suçlu hissetmesine sebep olabilirler. Farklı fikirleri kabul etmekte zorlanabilirler. Aynı düşüncede olmamayı saygısızlık olarak tanımlayabilirler. Çocuklarının başarılarını tamamen kendi başarılarına bağlayabilirler. Müdahaleci olarak çocuğun kendi kişiliğine uygun gelişmesine alan tanımayabilirler.

Kontrolcü ebeveynler ile büyüyen çocukların kişilik gelişimi zedelenir. Bu çocuklar anne babalarının kontrol ettikleri ya da istedikleri yetişkinlere dönüşürler. Kendi yapılarına uygun olmayan davranışlar sergilemek çocukların kaybolmuş hissetmesine sebep olur. Onaya bağlı hale gelen çocuklar karar vermekte güçlük yaşarlar. Kendilerine güvenmekte zorlanırlar ve özgüven problemleri yaşarlar. Yoğun strese maruz kalırlar. Kaygılı bir kişilik yapısı geliştirirler. Ergenlik döneminde aile ile çok fazla çatışabilirler ya da aşırı uyumlu davranarak kendi duygu düşüncelerini yok sayabilirler. Bu çocuklar diğerlerini memnun etmeye odaklanıp kendilerini ihmal edebilirler. Hayır demekte zorlanıp sınır çizemezler. Bazı durumlarda otoriteye karşı aşırı tepki geliştirebilirler. İleride bağımlı kişilik geliştirebilirler ya da ailelerinden uzakta olmak isteyebilirler.

Ebeveynlerin kontrolcü davranışlarının sebeplerini araştırıp çözmeleri yaşanabilecek zorlukların önlenmesini sağlar. Kontrol etmenin kaynağı kaygı ise kaygıyı sağlıklı bir şekilde yönetmeyi öğrenebilirler. Otorite sağlamak için kontrol ediyorlarsa güç algılarını, öfke duygularını ve otorite sağlamanın başka yollarını çalışabilirler. Çocukların ihtiyaçları kontrol eden anne babalardan çok kendilerine güvenen, keşfetmek için güvenli alan sağlayan ve sağlıklı sınırlar koyarak çocukların fıtratlarına uygun yetişkinlere dönüşmelerini sağlayan anne babalara sahip olmaktır.

Psikolog Elif Büşra Bozali Güneş